Het is de Week van de Hoogbegaafdheid en voorgaande jaren zag ik in deze week op social media veel ‘Hoe-ik-ontdekte-dat-ik-hoogbegaafd-ben’-verhalen voorbij komen. Deze zijn ook belangrijk en dragen bij aan meer bewustwording over wat hoogbegaafdheid werkelijk inhoudt, in tegenstelling tot het heersende beeld dat men vaak heeft. Toch wil ik me dit jaar op een ander onderwerp richten. Iets waar ik minder over lees op de socials, maar wat ik wel in mijn praktijk steeds vaker zie voorkomen; de onzichtbare strijd die moeders met een thuiszittend hoogbegaafd kind voeren. Ik vind dat deze vrouwen wel eens een keer in het zonnetje gezet mogen worden.

Waarom hoogbegaafden kinderen thuis komen te zitten

Er heerst helaas nog steeds een hardnekkig beeld van de hoogbegaafde leerling die simpelweg heel slim is, alles weet en met twee vingers in zijn of haar neus door het onderwijs fietst. Toch zijn er veel intelligente leerlingen bij wie het ontwikkelingspotentieel dat ze in zich hebben, niet tot uiting komt. Het huidige onderwijssysteem sluit op verschillende vlakken niet goed aan op de manier van leren van hoogbegaafde leerlingen. Dit heeft betrekking op de manier waarop de leerling de stof tot zich neemt (de voorkeursleerstijl), maar het kan ook te maken hebben met dat de snelheid, verdieping en/of uitdaging in het aanbod van de lesstof niet aansluit op de leerbehoefte van de leerling. Het gevolg is dat het kind zich -dag in, dag uit- bovenmatig moet aanpassen. Hier kan een kind ziek van worden. De klachten waar kinderen mee thuis komen te zitten kunnen zich zowel mentaal, gedragsmatig als fysiek uiten: denk aan oververmoeidheid, uitputting, psychosomatische klachten zoals buikpijn en hoofdpijn door stress, slaapproblemen, gedragsproblemen door driftbuien door frustratie, schoolweigering, depressie of zelfs schooltrauma en/of PTSS.

De onzichtbare strijd die de moeders van thuiszitters voeren

Als coach voor hoogbegaafde kinderen met leerproblemen, zie ik in toenemende mate thuiszitters in mijn praktijk. Eén van de ouders is altijd aanwezig bij alle sessies, waardoor ik steeds beter zicht krijg op wat deze ouders, in de praktijk vaak de moeders, allemaal te verstouwen krijgen op het moment dat hun kind thuis komt te zitten. Ik zet wat dingen op een rijtje:

De praktische problemen

Wanneer een kind thuis komt te zitten en niet meer naar school gaat, brengt dit praktische uitdagingen met zich mee. Er moet worden bepaald wie er thuis is om voor het kind te zorgen. Dit kan betekenen dat werkuren moeten worden aangepast, verlof moet worden opgenomen of in sommige gevallen zelfs ontslag noodzakelijk is. Dit heeft uiteraard ook financiële consequenties.

Het welzijn van het thuiszittende kind

Het thuiszittende kind kampt vaak met emotionele of mentale uitdagingen en heeft extra zorg en aandacht nodig. Dit heeft invloed op het hele gezin, dat zich moet aanpassen aan de nieuwe situatie. Hoe zorg je dat je thuiszittende kind een dagstructuur en dagbesteding heeft, niet verder afglijdt en voldoende sociale contacten kan onderhouden?

School en andere instanties

Voor verdere stappen is de ouder afhankelijk van scholen en instanties. Soms biedt de huidige school ondersteuning, maar in andere gevallen is er sprake van ‘handelingsverlegenheid’ en zal er een andere oplossing voor het kind gevonden moeten worden.

Over het algemeen dient een jeugdarts de school te adviseren over de belastbaarheid van kind en vervolgens vindt er een groot overleg plaats met een zorg- en adviesteam of multidisciplinair team.

Om de kern van het probleem te achterhalen en een passende oplossing te vinden wordt vaak besloten om het kind te laten testen. Dit is meestal een breed onderzoek, waarbij gekeken wordt naar de ontwikkeling van het kind, concentratie, geheugen, gedrag in de klas, maar ook bijvoorbeeld of er sprake is van autisme, ADHD of andere diagnoses die het thuiszitten kunnen verklaren.

Wachttijden voor dergelijke onderzoeken kunnen lang zijn en ouders moeten geduldig afwachten op diagnoses of officiële erkenning van de problematiek voor ze een volgende stap kunnen nemen.

Het aanbod van hulpverlenende instanties is enorm en als ouders weet je niet altijd wat passend is. Wanneer de instantie waarvoor je je hebt ingeschreven als ouder niet dat biedt wat je voor ogen had, kun je weer van vooraf aan beginnen bij de volgende instantie, vaak ook weer met wachtlijst.

Tot slot lopen ouders niet zelden bij instanties tegen muren op, omdat er meningsverschillen bestaan over wat het kind nodig heeft en wat de juiste weg om te bewandelen is. Dit leidt tot stress, frustratie en onnodig oponthoud in het proces om het kind de juiste hulp te bieden.

Emotionele belasting

Kortom, zo’n moeder heeft het razend druk met informatie inwinnen, regelen, zorgen, gesprekken voeren, keuzes maken, testresultaten en diagnoses afwachten en vervolgstappen zetten. En daar heb ik veel bewondering voor. Los van alles wat geregeld dient te worden en de zorg om het thuiszittende kind is de situatie ook op andere fronten emotioneel belastend voor de moeder zelf, al zal je deze zelden horen klagen:

Zo zie ik in mijn praktijk moeders die onbedoeld en ongewild de coach/therapeut/leerkracht/ambassadeur van hun thuiszittende kind zijn geworden, omdat zij simpelweg de enige zijn die de taal verstaan waarin ‘de gebruiksaanwijzing’ van hun kind is geschreven.

Maar ook moeders die -geheel ten onrechte!- aan zichzelf gaan twijfelen: wat heb ik verkeerd gedaan of over het hoofd gezien dat mijn kind niet functioneert op school?

En tot slot -deze gaat me echt aan het hart- hebben ze daar bovenop nog regelmatig te maken met onbegrip of oordeel uit de directe omgeving; van afkeurende blikken tot een terloopse opmerking als: “Geef je kind maar een weekje aan mij mee, dan piept ‘ie wel anders”

Ondanks alle stress, frustratie, verdriet, zorgen, strijd en machteloosheid, doen ze het toch maar: vierkant achter hun kind gaan staan en al deze uitdagingen het hoofd bieden, tegen de stroom in gaan voor het welzijn van je kind, met alle, soms verstrekkende gevolgen van dien.

Advies ter ondersteuning

Helaas zie ik dat deze moeders allemaal thuis individueel het wiel aan het uitvinden zijn. Dat hoeft niet. Je bent niet alleen en vele andere ouders hebben al van alles uitgezocht en willen graag hun zoektocht en bevindingen met je delen. Zoek steun!

Kennis en lotgenoten

Voor meer informatie verwijs ik ouders graag door naar:

Oudervereniging Balans (Houd de webinars in de gaten!)
https://balansdigitaal.nl/

Oudervereniging Pharos
https://pharosnl.nl/

Ouders en Onderwijs
https://oudersenonderwijs.nl/

Op Facebook zijn verschillende groepen voor lotgenoten te vinden, de één is uitsluitend toegankelijk voor ouders, de ander voor een breder publiek. Er is mogelijkheid je vraag anoniem te stellen.

Ik heb ouders van hoogbegaafde thuiszitters gevraagd wat het belangrijkste advies is wat zij hebben voor lotgenoten. De meest gegeven antwoorden heb ik samengevat in onderstaande adviezen, aangevuld met mijn eigen kennis.

Emotionele steun

Niemand kent jouw kind zo goed als jij en ziet wat het kind nodig heeft. Het advies van veel moeders van een thuiszittend kind voor lotgenoten is dan ook: kijk en voel aan wat jouw kind nu nodig heeft en laat je niet van de wijs brengen door regels, instanties en dwang en druk van buitenaf. Wat er ook gebeurt, zorg dat je zelf in goed contact blijft met je kind, blijf in gesprek en vraag en luister wat er bij je kind leeft, sluit aan bij de interesses van je kind, ook als dat gamen is en vertoon engelengeduld.

Zorg goed voor jezelf en zorg dat je geen roofbouw pleegt op jezelf. Voor de ene ouder betekent dit ontslag nemen, zodat je er volledig voor je thuiszittende kind kunt zijn, voor de andere ouder betekent dit dagbesteding regelen voor je kind, zodat je één of meerdere dagdelen per week even aan jezelf toekomt. Ik heb begrepen dat het tot stand komen van de juiste hulp maanden kan duren. Stel je daarop in!

Regel naast zorg voor je kind ook zo snel mogelijk zorg voor jezelf. Meerdere moeders geven aan hoe prettig ze het vinden als ze naast alle hulpverlening voor het kind ook zelf een coach hebben die er helemaal voor hen is: iemand die oordeelloos luistert, meekijkt in de gezinssituatie en mee kan gaan naar gesprekken met bijvoorbeeld school, het samenwerkingsverband of het multidisciplinair team.

School

Met betrekking tot het leren en terugkeren naar school: de ene ouder adviseert om het kind eerst helemaal tot rust te laten komen voor er weer over school en leren wordt gesproken, de andere ouder geeft aan dat het juist belangrijk is om te zorgen dat het kind blijft leren, zodat het weer soepel terug kan keren in het schoolsysteem. Ik denk dat beide adviezen waardevol zijn, afhankelijk van in welk stadium hij of zij zich bevindt en wat de oorzaak van de schooluitval is geweest. Als een kind met trauma of burn-out thuis komt te zitten is logischerwijs eerst herstel nodig. Zijn de klachten mild, dan kan ik me voorstellen dat het kind erbij gebaat is -met aangepaste en juiste ondersteuning- weer zo snel mogelijk naar school terug te keren. Nogmaals: jij bent de ervaringsdeskundige van je kind, vertrouw je intuïtie!

Onderzoek en testen

Een zeer belangrijk punt: het heeft geen zin een kind te testen wat getraumatiseerd is, een burn-out of een bore-out heeft, oververmoeid is of anderszins niet zichzelf is. Vaak wordt er na schooluitval gekozen voor een breed onderzoek of –vaak op initiatief van de ouders- een hoogbegaafdheidsonderzoek. Beiden bevatten een intelligentietest.
Een breed onderzoek dat te vroeg wordt uitgevoerd, kan leiden tot een misdiagnose bij een hoogbegaafd kind met schooltrauma. Schooltrauma kan verschillende aspecten van een breed onderzoek negatief beïnvloeden: de sociaal-emotionele tests, de IQ-tests en de gedragsobservatie. Daarnaast kan een hoogbegaafd kind met trauma symptomen vertonen die lijken op ADHD, ASS of ODD. Een dergelijke diagnose kan later bijna niet meer ongedaan gemaakt worden, zelfs niet als men constateert dat de diagnose eerder ten onrechte gesteld is. Zorg dus eerst dat je kind emotioneel tot rust is gekomen, zodat een eerlijk beeld van de capaciteiten mogelijk is. Pas als het kind zich weer stabiel voelt, is het juiste moment daar om een breed onderzoek te doen bij een specialist met kennis van hoogbegaafdheid én trauma.

Hulpverlening

Wanneer je eenmaal ‘in de molen’ zit, kun je recht hebben op vergoede hulpverlening. Er is echter nog zoveel onwetendheid rondom hoogbegaafdheid, dat een hulpverleningstraject door een hulpverlener die niet op de hoogte is van wat hoogbegaafdheid behelst, meer schade aan kan richten dan goed kan doen. Zorg dat je hulp krijgt van een hulpverlener die bekend is met hoogbegaafdheid en weet welke kwaliteiten en klachten hierbij horen, indien financieel mogelijk: draag de kosten zelf en kies de juiste hulpverlening voor je kind.

NatuurTalent

In mijn praktijk coach ik slimme kinderen met leerproblemen. Ik begeleid hoogbegaafde kinderen die naar school gaan, maar onderpresteren en ik krijg in toenemende mate kinderen aangemeld die zijn uitgevallen op school. Wat ik eigenlijk doe is kinderen uitleggen hoe hun brein werkt, hoe het komt dat het op school allemaal niet zo makkelijk gaat -ook al zijn ze intelligent- en hoe dit op te lossen is. Het kind krijgt inzicht in zijn of haar manier van leren en kan succeservaringen op gaan doen. Leren wordt weer leuk als je merkt dat het op een andere manier wél lukt. Is dit traject geschikt voor thuiszitters? Niet per se: enkel ter preventie of als het kind voldoende hersteld is en weer open staat om te leren en ouders het kind een solide basis mee willen geven voor of terwijl het weer gaat opbouwen op school. De ontstane hiaten in automatisering worden weggewerkt en het kind en de ouder krijgen tools in handen voor de toekomst. Hiermee wordt een groot probleem voor hoogbegaafden in het onderwijs – namelijk het niet aansluiten van het onderwijs op de leerstijl van het kind- opgelost.

* Natuurlijk zie ik in mijn praktijk ook hele betrokken vaders. Toch zijn het vaak de moeders die bovenstaande zaken oppakken wanneer hun kind thuis komt te zitten en hun zorgen met mij bespreken, vandaar dat ik me in dit blog specifiek richt op de moeders, uiteraard met alle respect voor de vaders die ik niet zie, maar ook deze rol op zich nemen en alle vaders die de moeders bijstaan in hun strijd.

Meer informatie over thuiszitters vind je in het onlangs verschenen rapport van Balans:
https://balansdigitaal.nl/thuiszitters-tellen